TV en opvoeding
Soaps op tv
Het genre televisie waarin we volwassen zaken (seks, drugs, relaties of geweld) en commercie veelvuldig tegen het lijf lopen, is soap.
Ontstaan
Vanaf de jaren '20 was de 'soap-opera' in Amerika elke dag op de radio en vanaf de jaren '50 ook op tv te zien. Elke dag werd een kort stukje familiedrama uitgezonden, waar de volgende dag het vervolg van te horen of later te zien was. De luisteraars waren bekend: huisvrouwen. Adverteerders schreven gretig rondom de uitzendtijden in. Vandaar de naam 'soap', want reclame rondom een programma met doelgroep huisvrouwen betekende in die tijd veel zeepreclame. Dus de naam is uit reclame geboren en die nauwe relatie bestaat nog steeds.
Waarom kijken we naar soaps?
- herkenbaarheid: veel onderwerpen die in soaps behandeld worden, komen ook voor in het dagelijks leven (liefde, seks, vriendschap, werk).
- soaps zijn vaak ‘ontspannend’. Er wordt geen informatie gegeven. Inspanning en concentratie is niet nodig. De kijker kan even in de huid kruipen van iemand anders en wegdromen.
- vaak eindigt een aflevering op een spannend moment (cliffhanger). Dan móet de volgende aflevering wel bekeken worden om te zien hoe de situatie is afgelopen.
Mogelijke invloed op kinderen
- Commercie in de vorm van 'sluikreclame': tijdens het programma wordt een product aangeprezen. Spelers vertellen elkaar 'toevallig' hoe goed een bepaald product is of er verschijnt een product met duidelijk het merk in beeld.
- Identificatie: kijkers vergelijken zichzelf vaak met acteurs in een soapserie. Dat kan frustratie of onbegrip opwekken.
- Problemen die het kind uit eigen leven kent (bijvoorbeeld een scheiding), worden niet realistisch neergezet. Werkelijke gevoelens en gevolgen worden niet duidelijk en realistisch behandeld.
- Oplossingen die kinderen tijdens het kijken bedenken, komen niet altijd aan de orde. Het kind kan gaan denken dat zijn oplossing 'minderwaardig is', terwijl de kans groot is dat zijn oplossing beter is, maar niet spannend genoeg. Een geheim wordt bijvoorbeeld extreem lang bewaard, terwijl je in het echte leven in die situatie al lang de waarheid verteld had.
- In een soap worden bepaalde aspecten uit het leven mooier weergegeven dan dat ze zijn. Bijvoorbeeld rijkdom en schoonheid.
- Vaak stereotype beelden van mensen: de succesvolle zakenman/-vrouw, de slordige kunstenaar, de machoman, de sexy secretaresse...
- Het uiterlijk. De spullen die in dergelijke series voorkomen zijn bedoeld om een trend te worden en dat kost geld (ook weer sponsoring); alle actrices zijn slank en de acteurs hebben geen beugels.
- Soms horen kinderen begrippen als abortus, echtscheiding en dergelijke voor het eerst in een soap en leren ze op die manier wat dat betekent. Dat kan een nadeel zijn, omdat in een soap dingen spannender of juist luchtiger worden gemaakt. De kijker kan daardoor een verkeerd beeld krijgen van de werkelijkheid.
- Kinderen komen via soaps in aanraking met andere 'volwassen' zaken, zoals bijvoorbeeld drugs- en alcoholverslaving, geweld, verkrachting...
Onderzoek naar soaps
Het beperkte onderzoek naar soaps geeft het volgende aan:
- de verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen die in de series voorkomen, ligt gelijk: er komen evenveel mannen en vrouwen in voor.
- er wordt een sterotyp beeld weergegeven: de soappersonages hebben vaak een goede baan, vrouwen zijn vaak jong en aantrekkelijk, allochtonen en ouderen komen veel minder in de series voor dan in het werkeljike leven.
- soaps zijn populaire series onder de jonge kijkers.